Die afdek van direkte risiko
Vanaf die aanvanklike fokus op kwaliteit was die volgende regulatoriese stap die afdek van twee risiko’s wat direk met die vrugte verband hou: chemiese residu’s en fitosanitêre plae. Die wêreldwye verspreiding van sekere siektes en plae het lande meer bewus gemaak van die biosekuriteitsrisiko’s gekoppel aan internasionale handel.
“Byna al ons markte is nou spesiale markte,” sê Kotzé. “Dit beteken dat die stelsel om vir daardie markte te kwalifiseer addisionele vereistes het. Die produsent moet op PhytClean registreer, boordinspeksies ondergaan, praktyke soos lokvalle en paringsontwrigting implementeer, en rekords hou.”
Die stelselgebaseerde benadering tot fitosanitêre risiko’s plaas ’n administratiewe en finansiële las op produsente, maar die alternatief is naoesbehandeling. Tradisionele naoesberokingsmiddels soos metielbromied is nie meer aanvaarbaar vir baie markte nie, wat ons met die opsie van kouesterilisasie laat.
Soos Kotzé egter uitwys, kan nie alle vrugte kouesterilisasie hanteer nie, en ons het ook nie voldoende koelkamers vir die kouesterilisasie van al die vrugte wat tans onder die stelselgebaseerde benadering uitgevoer word nie.
“Ons risiko-gebaseerde benadering is effektief, maar nie volmaak nie,” sê sy. “Ons moet uiters waaksaam wees.”
Ongelukkig wil invoerlande geen peste en plae, maar supermarkte geen plaagdoders hê nie. Alhoewel regerings die veilige maksimum residuvlakke op vrugte bepaal, sal supermarkte dikwels hulle eie standaarde stel om hulself van hulle kompetisie te differensieer. Hierdie privaatstandaarde mag sekere aktiewe bestanddele verbied, op residuvlakke onder die wetlike vereistes aandring, en die aantal residu’s op vrugte beperk.
In die korttermyn belemmer privaatstandaarde die beheer van siektes en peste, die bestuur van weerstand, en die behoud van naoeskwaliteit. In die langtermyn beïnvloed privaatstandaarde regerings, wat tot al hoe strenger regulasies lei.
Van produk tot produksie
Benewens die risiko’s wat direk met die vrugte verband hou, is daar indirekte risiko’s geassosieer met vrugteproduksie.
Gegewe die vrugtebedryf se grootte en sterk bande met die omgewing, is dit te wagte dat verskeie maatskaplike en omgewingsregulasies op produsente van toepassing is. “Ten minste 12 wette word in ons omgewingstandaard omvat,” sê Retha Louw, hoofuitvoerende beampte van SIZA. Hulle sosiale standaard vervat ’n addisionele agt wette asook verwysings na die Suid-Afrikaanse grondwet.
SIZA is gebore nadat Suid-Afrikaanse arbeidspraktyke op plase en in pakhuise onder die internasionale loep gekom het. Die organisasie is aanvanklik deur Fruit SA bestuur, maar SIZA is nou onafhanklik en hul derdeparty-oudits word deur meer as 400 oorsese kopers erken.
“SIZA se derdeparty-oudits is op nasionale wetgewing gegrond,” sê Werner van Dyk, hoofbedryfsbeampte by SIZA. “Maar as gevolg van ons reputasie en statistieke oor die verbeterings wat gedurende die laaste dekade deur verskaffers in Suid-Afrika gemaak is, aanvaar baie invoerders en supermarkte die SIZA-program, want dit demonstreer dat produsente die plaaslike wetgewing implementeer.”
Lone, voordele, en diensvoorwaardes vorm een van die agt beginsels van SIZA se sosiale standaard. Volgens ’n onlangse SIZA-moniterings- en evaluasieverslag het lone in die Suid-Afrikaanse landbousektor oor die afgelope 16 jaar aansienlik gestyg, en baie besighede betaal meer as die minimumloon.
Hierdie toenames dra by tot groter ekonomiese stabiliteit en sosiale ontwikkeling in SA. Sodoende trek die hele land voordeel uit goeie sosiale en omgewingspraktyke op plaasvlak.
Die wêreldwye gemeenskap
Die toename in standaarde soos SIZA, LEAF en GlobalG.A.P. dui op verbruikers se groter bewustheid van die potensiële sosiale en omgewingsimpakte gekoppel aan hulle inkopies. In reaksie op aanhoudende mediaberigte van arbeid wat uitgebuit word, reënwoude wat afgekap word, besoedeling, en soortgelyke probleme het supermarkte op onafhanklike sertifisering begin steun om hulle handelsmerke te beskerm en te differensieer.
Intussen, in 2015, het die lede van die Verenigde Nasies die Volhoubare Ontwikkelingsdoelwitte aangeneem, wat deur dié organisasie as ’n gesamentlike plan vir die huidige en toekomstige vrede en welvarendheid van mense en die planeet beskryf word.
Die 17 Ontwikkelingsdoelwitte spreek tot aspekte soos armoede, voedselsekuriteit, gesondheid, opvoeding, werksgeleenthede, ongelykhede, water en sanitasie, energie, ekonomiese aktiwiteit, volhoubaarheid, biodiversiteit, en klimaatverandering.
Deelnemende lande het onderneem om die doelwitte teen 2030 te bereik. Alhoewel dit gedeeltelik van regerings sal afhang, is beleid en wetgewing alleen nie genoeg nie – inkoop van besighede is noodsaaklik.
Ofskoon die oorsprong van die konsep van omgewings-, maatskaplike en bestuursverslagdoening (OMB) ’n 2004 korporatiewe sosiale verantwoordelikheidsinisiatief van die Verenigde Nasies is, het OMB ’n raamwerk geword om beleggers en organisasies met die Ontwikkelingsdoelwitte te belyn.
“OMB het die hoofstandaard vir nie-finansiële verslagdoening onder groot internasionale maatskappye geword,” sê Nitasha Baijnath-Pillay, bestuurder van die Hulpbronbestuur- en Volhoubaarheidprogram by Hortgro. “Dit gaan nie net oor etiek nie. OMB demonstreer ook ’n maatskappy se veerkragtigheid en vermoë om langtermyn finansiële groei te verseker.”
Daarby wys OMB vir verbruikers dat ’n maatskappy erns neem met sosiale en omgewingswaardes, terwyl regerings na OMB kyk om te sien of besighede hulle deel doen om die Ontwikkelingsdoelwitte te bereik.
Klimaatregulasies kom na vore
Die Verenigde Nasies se Konvensie op Klimaatverandering is in 1992 deur 154 lande onderteken. Hierdie ooreenkoms se primêre doel was om klimaatverandering te verhoed deur die vlakke van atmosferiese kweekhuisgasse te stabiliseer. Dit is in 1997 deur die Kyoto-protokol verleng.
As een van die lande wat hierdie ooreenkomste onderteken het, het SA begin om klimaatverwante wetgewing en regulasies te ontwikkel. Selfs voor die publikasie van die Nasionale Klimaatveranderingsreaksiebeleid in 2011 het klimaatverandering in ander dokumente verskyn, byvoorbeeld in die Droogtebestuurplan (2005) en die Nasionale Energiewet (Wet 34 van 2008).
Die mees relevante wetgewing vir die steen- en kernvrugbedrywe is die Koolstofbelastingwet (Wet 15 van 2019) en die Klimaatveranderingswet (Wet 22 van 2024).
Terwyl SA besig was om wette te skryf, was ander lande met hulle eie regulasies doenig, en baie hiervan word nou uitgerol. Die Europese Unie se Koolstofgrensaanpassingsmeganisme is een voorbeeld. Vir meer hieroor, lees die gepaardgaande artikel op bl. 46.
Die volle implikasies van nasionale en internasionale klimaatverwante regulasies vir landbou is nog onbekend, maar dis wel duidelik dat produsente en pakhuise hulle emissies sal moet meet, rapporteer en verminder.
Jou probleem is my probleem
Klimaatverandering, meer as enige vorige omgewingsbedreiging, het die mensdom bewus gemaak van ons gesamentlike toekoms op ’n klein planeet. Die realiteit is dat ’n besigheidsbesluit in een deel van die wêreld mense duisende kilometers weg kan benadeel.
Neem byvoorbeeld verpakking. Plastiek het ’n magdom voordele: dis lig, goedkoop, veeldoelig, en gerieflik. In die geval van vrugte help plastiekverpakking om vogverlies te voorkom en kwaliteit te behou. Al hierdie positiewe aspekte het plastiekverpakking alomteenwoordig gemaak met die gevolg dat ons nou daarin verdrink.
Wêreldwye plastiekproduksie het in die laaste 20 jaar verdubbel, en 460 miljoen ton is in 2019 vervaardig. Hiervan eindig ongeveer die helfte op in grondopvulling en 20% word verbrand. Minder as 10% word herwin, en die res word in oop gate verbrand, in watermassas gestort, of besoedel elders die omgewing.
Verpakking maak om en by ’n derde van wêreldwye plastiekgebruik op. Baie hiervan word deur internasionale handel reg rondom die planeet verskeep, en raak dus die probleem van die invoerland.
Ons sagtevrugtebedryf het alreeds gevorder met pogings om plastiek te verminder, maar ons sal meer moet doen wanneer die Europese Unie se nuwe regulasies rakende verpakking en plastiekafval vanaf 12 Augustus 2026 algemeen in werking kom.
Die regulasies mik om enkelgebruikplastiek te beperk, verpakking te verminder, spesifieke komponente te minimaliseer, en herwinde inhoud te verhoog. Teen 2030 sal alle verpakking in die Europese Unie herwinbaar moet wees.
“Ons is gereed,” sê Baijnath-Pillay. “Behalwe dat ons minder plastiek gebruik, is ons besig met navorsing om alternatiewe te vind en ons kyk na plastiekformulerings wat oorsee herwinbaar is.”
Kostes teenoor voordele
Die proliferasie van plaaslike en internasionale standaarde en regulasies het ’n dubbele impak op die sagtevrugtebedryf. Daar is die direkte koste verbonde aan voldoening, en dan is daar die verdere koste van oudits en sertifisering.
“Die regulatoriese omgewing het ongelooflik verander, met meer vereistes en hoër kostes elke jaar,” sê Kotzé wanneer sy terugdink aan die laaste twee dekades. “Ek sien nie dat dit gaan ophou nie, en OMB voeg ’n hele nuwe dimensie by.”
Sy wys op ’n studie oor die koste van voldoening wat Hortgro ’n klompie jare terug gedoen het. Daarvolgens kon ’n klein produsent verwag om ongeveer R300,000 per jaar, en ’n groot produsent met verskeie eenhede, R3 miljoen per jaar te bestee op stelsels, administrasiekostes, en ouditfooie.
‘n Onbedoelde gevolg is dat klein plase besig is om te verdwyn. ’n Onlangse SIZA-moniterings- en evaluasieverslag noem ’n tendens vir kleiner plase om deur groter groepe gekoop te word, wat lei tot minder SIZA-inskrywers wat dieselfde aantal hektare onder produksie verteenwoordig.
“Kleiner produsente is onder geweldige druk,” bevestig Kotzé. “Jy kan net jou effektiwiteit en produktiwiteit soveel verbeter, en groter produsente kan die kostes van voldoening beter absorbeer en hulle produksiekoste per hektaar makliker bestuur.”
Aan die positiewe kant glo sy dat Suid-Afrikaanse produsente ’n voorsprong het op hulle internasionale kompetisie in terme van implementering van stelsels, dokumentasie van resultate, en voldoening aan standaarde.
Van Dyk stem saam. “Suid-Afrikaanse produsente hoef nie bang te wees vir oudits nie. By SIZA het ons ’n byna-perfekte resolusie van nie-nakomings oor die afgelope 10 jaar gesien. Elke regstellende aksie demonstreer die volgehoue verbetering op plase, en die beter toestande vir die mense wat daar werk en woon.”
Hortgro fokus op volhoubaarheid
Hierdie en die volgende artikel het oorspronklik in Engels in die Desember 2025 uitgawe van Fresh Quarterly, Hortgro Science se tegniese tydskrif, verskyn. dié uitgawe het op volhoubaarheid gefokus, en onder andere Hortgro se Hulpbronbestuur- en Volhoubaarheidprogram bekendgestel. Besoek die Fresh Quarterly webwerf om ’n gratis eksemplaar af te laai.
