Dekgewasse in wingerde

Oor die algemeen is grasse, soos hawers en korog, die beste onkruidonderdrukkers vir die werksry omdat hulle baie biomassa genereer. In wingerde met hoë onkruiddruk beveel Neill van der Merwe, tegniese bestuurder vir die Wes-Kaap by Barenbrug, ‘n kombinasie van ‘n vinniggroeiende gras soos voergars en ‘n laatgroeiende graan soos swarthawer aan.

Die vinnige groeier onderdruk onkruid vroeg in die seisoen maar wanneer hy sy blare begin verloor, kom die later een na vore. “Jy bring die voervloeikonsep van weidingplase na die wingerd toe,” verduidelik Van der Merwe.

“Jy bring die voer-vloeikonsep van weidingplase na die wingerd toe.”

Peulgewasse, vernaam medicks, is weer uitstekend vir bankies. Hulle groei laag, maar vorm ‘n mat wat selfs nadat hulle afsterf steeds onkruid onderdruk. Daarby bind peulgewasse stikstof en hul sterk wortelstelsels verbeter die grondtekstuur.

“As jy met dekgewasse wil begin dan moet jy weet hoekom jy die dekgewas wil vestig – jou dekgewaskeuse moet die oplossing wees vir jou uitdaging,” beklemtoon Janse van Vuuren. “Daar is nie een oplossing wat vir almal gaan werk nie.”

Hoe om dekgewasse te vestig

Dekgewassaad benodig lig, vog, voeding en die regte grondtemperature vir goeie ontkieming en sterk groei. In tafeldruifwingerde is oorskaduwing tydens die wingerd se groeiseisoen ‘n beperkende faktor en dekgewasse word dus in gevestigde wingerde op die vroegste eers vanaf laat Maart gesaai.

“Sekere plase is nie suksesvol met dekgewasse nie, omdat hulle wingerd se blare baie lank hang,” sê Van der Merwe. “Dit veroorsaak stadige ontkieming en kolle wat sleg vestig as gevolg van die son wat nie deurkom nie.”

Hy spreek hierdie risiko aan deur skadutolerante spesies in sy saadmengsels in te sluit, veral waar hy probeer om medicks te vestig.

Waar nuwe wingerde geplant gaan word kan dekgewasse vooraf oor die volle oppervlak gesaai word. “Ek is ‘n voorstander van voloppervlak saai, want in die eerste paar jaar is die wingerd redelik oop, so jy kry ‘n lekker dik vestiging wat die onkruid smoor,” sê Janse van Vuuren.

Ongeag waar en wanneer gesaai word, kan dekgewassaad nie net lukraak rondgestrooi word nie. Die grond moet ter voorbereiding liggies losgemaak word, en die saad moet na die tyd weer toegemaak word. Kontak tussen die saad en die grond is noodsaaklik, veral vir medicks.

Indien die grond droog is moet die dekgewasse besproei word. In die Wes-Kaap kan dekgewasse dikwels met winterreëns klaarkom, maar in droë jare en somerreënvalstreke sal hulle aanvullende water benodig.

Alhoewel dekgewasse nog tot Meimaand gesaai kan word, moet produsente versigtig wees vir té laat saai, veral met medicks. “Die plantjies raak nie volwasse genoeg voor die winterkoue kom nie, en dan staan hulle stil tot die einde van hulle groeiseisoen,” waarsku Van der Merwe. “Intussen raak die winteronkruide sterk dominant.”

Hy meng eenjarige klawers met medicks vir bankies. Dit genereer meer biomassa en smoor onkruid beter in die eerste jaar. Die medicks kry kans om ‘n saadbank te begin opbou, en kan gevolglik reeds in die tweede en derde seisoen hulle man teen onkruid staan.

Voeding en kompetisie

Stikstofbemesting kan grasse en breëblare soos radyse help vestig, afhangende van die grondtipe. Maar hulle mag ook voldoende stikstof uit die wingerd se naoesbemesting kry. Peulplante lê stikstof neer en benodig dus nie stikstofbemesting nie.

In jong blokke met nuwe dekgewasse kan die dekgewasse met die jong stokke kompeteer. Die dekgewasse op die bankies moet nie toegelaat word om tot teenaan die stokke te groei nie, en addisionele stikstof moet toegedien word indien nodig.

Suksesvolle dekgewasse sal mettertyd die grondkoolstof verhoog, wat meer stikstof aan plante beskikbaar stel (om meer hieroor te leer, verwys na die bronne op bl. 48). Dit is bo en behalwe stikstoftoevoeging deur peulgewasse.

“Jy moet jou beskikbare koolstofvlakke meet, en kyk hoe jou wingerd groei, sodat jy jou stikstof kan aanpas,” sê Janse van Vuuren. “Waar die koolstof gelig het, kon ons in sommige blokke die stikstof verminder, maar in ander het die wingerd se produksie toegeneem. So ons gee nie minder stikstof nie, want die plante trek meer.”

Produsente moet ook ander voedingstowwe sowel as spoorelemente monitor. “Peulplante kan redelik fosfate, kalium en kalsium gebruik,” sê Van der Merwe. “In sekere areas mag dit dus nie die antwoord wees om hulle op die bankie te plant nie.”

Hoe om dekgewasse te termineer

“Terminering is belangrik,” sê Van der Merwe. “Dit help nie die dekgewas lyk net goed in die winter nie, want dis nie waar ons onkruidprobleem lê nie. Die probleem lê in die lente en somer wanneer ons onderdrukking wil hê.”

Onkruidonderdrukking deur dekgewasse in die werksry is veronderstel om onkruiddodergebruik te verlaag. Dit is dus nie sinvol om dekgewasse net dood te spuit of af te sny nie. Rol dit eerder om ‘n effektiewe deklaag te skep.

Tydsberekening maak ‘n verskil. “Rol die dekgewas wanneer jy hom knak en hy staan nie weer op nie,” sê Van der Merwe. “As jy te vroeg rol, dan staan die dekgewas op, maar moet ook nie te laat rol nie, want dan is daar te min blaarmassa om volle dekking te gee.”

‘n Dik bedekking is veral nodig waar produsente met hardnekkige raaigras te doen het. As die raaigrassaad teen die einde van die seisoen lig kry sal dit ontkiem.

In meeste streke sterf medicks op die bankies in die somer vanself terug. As hulle nie self terugsterf nie, en water skaars is, kan hulle wel doodgespuit word. Waar produsente ander dekgewasse op die bankies het, kan hulle dit vroeg in die seisoen knak of kap.

“Ons het plekke waar ons al die afgelope ses tot agt jaar nie meer onkruiddoders spuit of aalwurmdoders gebruik nie. Maar dis nie ‘n oornagsukses nie – jy plant dekgewasse vir ‘n langtermyn uitkoms,” sê Janse van Vuuren.

Beide hy en Van der Merwe is optimisties dat dekgewasse die nuwe norm in tafeldruifproduksie gaan raak.

“As ons kyk wat in landbou aangaan, dan moet ons begin om dit wat ons het beter te gebruik, en om meer uit ons bestaande hektare te kry eerder as om meer hektare te boer,” sê Janse van Vuuren. “Dekgewasse is een van die maniere om dit te doen.”